Odeljenje za studije duhovnosti se bavi istraživanjem duhovnih pojava, verovanja i religijskih pravaca sa posebnim osvrtom na pravoslavlje. Ohrabrujemo interdisciplinarni pristup, te stoga, pored teologije i filozofije, bavimo se i antropologijom, mitologijom, psihologijom, istorijom i drugim naučnim i humanističkim disciplinama.
Cilj odeljenja je utvrđivanje kulturnih obrazaca različitih religija, sakupljanje znanja o mističkim iskustvima, izučavanje istorije religija i intelektualnog shvatanja istih, kao i širenje znanja o duhovnosti kroz relevantne izvore i proverene autoritete.
“Razumniji postah od svih učitelja svojih, jer razmišljam o Tvojim otkrovenjima.” – Psalam 118:99
Upravnik odeljenja: Dragoš Robović
Civilizacijski princip zemlje i neba
Kroz istoriju ljudske civilizacije ponavljali su se određeni trendovi, koji su u suštini psihološki i duhovni, ali su se ispoljavali društveno i ekonomski. Smatramo da se moraju razjasniti dva ključna principa ljudskog ponašanja za istoriju, pre svega Evroazije, ali i čitavog čovečanstva. To smo definisali kao princip zemlje i princip neba. Princip zemlje je ponašanje čoveka koji je vezan za zemlju. On je zemljoradnik, racionalan…
Ranohrišćanska Evropa i paganizam
Rano hrišćanstvo je zauvek promenilo Evropu. Ono je dovelo brojne nove pojave poput oslobađanja robova, popularnost milosrđa, izjednačavanje staleža u duhovnom smislu, versko jedinstvo i centralizovanu religiju sa organizovanim kalendarom, verovanjima, dogmama i hijerarhijom. Isto tako, kroz hrišćansku crkvu se očuvala pismenost i filozofija, ali i brojne prirodne nauke. Manastiri i crkve su postajali centri duhovnog, kulturnog i intelektualnog života. Crkve kao objekti, ne samo…
Pomeni demona u žitijima svetog Simeona Mirotočivog
Apstrakt Rad se bavi analizom demonoloških predstava u žitijima sv. Simeona Mirotočivog koja su napisali sv. Sava i Stefan Prvovenčani. Polazeći od činjenice da je demonologija u srpskoj medievistici znatno manje istražena nego u drugim evropskim tradicijama, cilj rada jeste da identifikuje, klasifikuje i protumači sve pomene demona, besova, đavola i sotone u navedenim hagiografskim tekstovima. Posebna pažnja posvećena je kontekstu njihovog pojavljivanja i ulozi koju…
Srce kao mistički pojam
Kada smo tužni, kažemo da nas boli srce. Isto tako, kada smo veseli, naše srce se veseli. Kada je neko sklon emotivnom naboju, za njega kažemo da je srčan. Odisej je smišljao odluke u „milom srcu“, a u Ilijadi se glupak naziva čovekom sa glupim srcem. Na latinskom se za pametnog čoveka govorilo „cordatus homo“. Indijci veruju da se Ja nalazi u čovečijem srcu. Kada…
Simbolizam bogosluženja i Biblija
Danas se često čuje protestantska kritika upućena rimokatolicima i pravoslavcima kako liturgija i sve svete tajne sem krštenja i pričesta nisu biblijske, a samim tim nisu ni hrišćanske. Tipičnim pozivanjem na „sola scriptura“ tezu koja se može sa svakog stanovišta kritikovati u nedogled, čuju se razni argumenti banalizacije i nerazumevanja bogosluženja, svetih tajni, prenošenja vere, istorije ranohrišćanskih zajednica, pa čak i samog Svetog Pisma. Činjenica…
Islam u Rusiji
Islam je druga najveća religija u Rusiji. Igra važnu ulogu u ruskoj unutrašnjoj i spoljnoj politici, a vlast Rusije pokušava da sve muslimane u njoj ubedi da je njihov prijatelj i stub stabilnosti na koji mogu da se oslone. Više od 14 miliona ljudi u Rusiji su muslimani, a to je 10% populacije. Podeljeni su međusobno po etnicitetu, jeziku i denominaciji. Za vreme Ruskog carstva,…
Zašto su nam potrebni sveci?
Danas, kada među našim narodnom vlada duh ateizma, agnosticizma i sekularizma, mnogi ljudi se pitaju zašto su nam potrebni sveci. Čak i oni verujući, omamljeni protestantskom demagogijom na društvenim mrežama, preispituju crkvenu, civilizacijsku i ličnu potrebu za svecima. Zato se često može čuti, čak i od pravoslavaca, kako se treba moliti samo Bogu, kako su sveci direktno produženje paganskog idolopoklonstva i kako mnoge kanonizovane ličnosti…
Odnos srpskih oblasnih gospodara i crkve u svetlu osmanskih osvajanja (1371-1402)
Jun, 2025. Apstrakt Cilj rada je da predstavi odnos političkih aktera poznog 14. veka prema srpskoj crkvi i sve turbulencije koje su definisale te odnose. S obzirom da je ovaj period ključan za razvoj srpske državnosti i crkve u 15. veku, rad pokušava da objasni sve važne momente koji su se desili između crkve i oblasnih gospodara kroz pet ključnih promena, a to su: povlačenje anateme sa…
Nemanjićko ktitorstvo na Svetoj Gori
April, 2024. Apstrakt Rad se bavi proučavanjem značaja ktitorstva dinastije Nemanjić na prostoru Svete Gore. Veliki srpski vladari su ostavili brojne zadužbine na svojim i tuđim teritorijama, ali neke od najznačajnijih su one na Atosu, u međunarodnoj i izolovanoj monaškoj zajednici koja je bila kulturni i duhovni centar vizantijskog sveta. Takvo kritorstvo je imalo višeznačajni karakter koji ne može da se opiše kroz isključivo politički, ekonomski ili…
Asketika vladike Atanasija Jevtića
Delo „Asketika“ tadašnjeg jeromonaha Atanasija Jevtića a kasnijeg episkoga zahumsko-hercegovačkog i primorskog, govori o osnovama hrišćanske etike i asketike. Napisano je na osnovu njegovih predavanja iz asketika sa Pravoslavnog Bogoslovskog instituta Svetog Sergija u Parizu akademske 1971/2. godine. Vladika je ovde opisao šta je asketika, šta su vrline i gresi, kakva je priroda čoveka kao Božje tvorevine i kakvo je čovekovo putovanje kroz karakterno i…